Arco lamp

De Arco vloerlamp van Castiglioni voor Flos is een van de meest iconische, gekopieerde en geciteerde objecten van het Italiaanse design, en tot op heden een bestseller. Maar de oorsprong van het succes van deze designlamp uit 1962 ligt niet in de stijl, maar in de werkelijk vernieuwende visie: een visie die nieuwe levensstijlgewoonten ondersteunde en bevorderde. Zoals goed design altijd zou moeten doen.

Het komt voor dat sommigen het zien als “de” enige echte designlamp, maar ze kennen de naam niet (Arco), de ontwerper niet (Achille Castiglioni samen met zijn broer Pier Giacomo), of de fabrikant sinds 1962 niet (het Italiaanse verlichtingsmerk Flos). Dit is vrij normaal wanneer een object zo populair wordt dat het synoniem wordt voor een hele typologie: in dit geval die van de boogvloerlamp.

Sommige mensen bezitten daadwerkelijk de Arco van Castiglioni. De meesten hebben hem talloze keren gezien (in tijdschriften, in films, in hotels). En velen hebben onbewust een kopie, een bleke imitatie van het originele item, in hun huis geplaatst, tevreden met de geweldige “deal” die ze hebben gesloten. Dit is het lot van designiconen, de objecten die de drempel overschrijden die de elitaire designniche scheidt en een afdruk achterlaten in de collectieve verbeelding.

Maar waarom is de Arco lamp van Flos, ontworpen door de gebroeders Castiglioni in 1962, een icoon geworden?

Italiaans design en verlichte ondernemers

Het was 1962 toen Achille en Pier Giacomo Castiglioni de Arco lamp ontwierpen voor het pas opgerichte Flos. Het succes ervan kan niet los worden gezien van het culturele discours dat in die jaren werd gevoerd door verlichte ondernemers en ontwerpers. Hun grootste zorg was namelijk, in het tijdperk van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog, om nieuwe objecten te ontwerpen die een bepaald niveau van levenskwaliteit naar het land konden brengen. Objecten die rekening hielden met de Italiaanse geschiedenis en tradities, maar tegelijkertijd tot moderniteit leidden. Dat was wat Dino Gavina dacht toen hij zijn eerste meubelbedrijf oprichtte, genaamd Gavina. En wat hij ook inbracht in zijn tweede bedrijf, gewijd aan verlichting en opgericht in 1962: Flos.

Design volgens Flos

Flos ontstond uit de samenwerking tussen Dino Gavina en Cesare Cassina, waarbij later in 1964 Sergio Gandini zich voegde. Het bedrijf werkt sinds het begin samen met de familie Castiglioni (maar niet alleen).

Het is in dit tijdperk dat het Italiaanse designsysteem wordt gedefinieerd. Een systeem waarin ontwerpers en producenten samen beslissen over producten, communicatie en imago. Hun doel is innoveren zonder de eigen roots te verloochenen, om intelligente moderniteit naar Italiaanse huizen te brengen. Het systeem wordt gerund door kleine bedrijven die in teams werken met lokale leveranciers. En laatstgenoemden worden, dankzij de experimentele aanpak van de ontwerpers, uitstekend in het bewerken van materialen en details, en verwerven de hoge kwaliteit en flexibiliteit die de hele wereld ons tot op heden benijdt.

De Castiglioni designmethodiek

Het vertalen van maatschappelijke veranderingen naar objecten was een taak die grote observatievermogen, ervaring en een flinke dosis nieuwsgierigheid vereiste. Precies die eigenschappen die Achille Castiglioni en zijn broers bezaten en voortdurend gebruikten in hun onderzoek.

Want de focus van Castiglioni’s werk, en de reden voor zijn roem, was zijn diepgaande kennis van objecten en het begrijpen ervan.

Uit de zorgvuldige verkenning van het dagelijks leven identificeerde Castiglioni een reeks waargenomen behoeften die later zijn objecten inspireerden en die hij vervolgens oploste in functionele designoplossingen. Die nieuw waren, maar ook verbonden door een dunne draad met de archetypische verbeelding van mensen.

Arco, het formele antwoord op een nieuwe manier van leven

Zo ontstond de Arco lamp. Geïnspireerd door een straatlantaarn werd het het formele antwoord op nieuw gedrag. Wat Castiglioni zelf “het belangrijkste designcomponent” noemde, was in dit geval de behoefte om licht van bovenaf te projecteren zonder gebonden te zijn aan een kroonluchter aan het plafond of door iets lompigs bij de tafel.

De Arco lamp: hoe het origineel te herkennen

In de originele Arco lamp van de Castiglioni’s voor Flos maakte een telescopische roestvrijstalen boog het mogelijk om licht te verspreiden via de verstelbare reflector. Dit alles gebeurde op twee meter afstand van de marmeren basis die de hele structuur aan de grond verankerde.

Niets werd aan de verbeelding overgelaten. Elk element staat in strikt evenwicht met de anderen, en vervult zijn functie en weinig meer. Het kleine gat in de basis was geen eenvoudig decoratief detail maar een verklaring van beweging. Het zorgde er namelijk voor dat de lamp vervoerd kon worden door een bezem of soortgelijke steel er doorheen te steken.

Waarom heeft de Arco lamp de geschiedenis van design getekend?

De Arco lamp heeft een kleine revolutie teweeggebracht in verlichting, door parameters in vraag te stellen die als vaststaand werden beschouwd. Het ontwerp heeft namelijk de gebruikscriteria van de lampen van die tijd door elkaar gehaald (toen opgevat als statische objecten, rigide verdeeld tussen hanglamen, wandlampen en vloerlampen). De Arco lamp van de Castiglioni’s was een teken van verandering voor degenen die het gebruikten, maar ook voor de producent Flos. Die er dankzij een stuk van de toen nog maagdelijke markt mee heeft veroverd, terwijl tegelijkertijd een praktische noodzaak werd vervuld – een die tot dan toe onuitgesproken was – in het dagelijks leven van mensen.

Deze combinatie van factoren – allemaal te danken aan de hoge kwaliteit van het designdenken dat het heeft voortgebracht – heeft de Arco lamp van Castiglioni voor Flos in staat gesteld zich te onderscheiden van andere producten en stand te houden in de tijd.